మేకల మేత: పచ్చి మేత, దాణా మిశ్రమం, నీళ్లు

చెట్లు, పొదల ఆకులు, పచ్చి మేత, కొంత ఎండు మేత, సరైన సమయాల్లో కొద్దిగా దాణా — ఈ కలయికతో మేకలు బాగా పెరుగుతాయి, బాగా పిల్లలను ఇస్తాయి. మేతలో ఎక్కువ భాగం బయట మేపడం ద్వారా, మీరే పెంచుకునే మేత ద్వారా రావచ్చు; దాణా ప్రధానంగా చూడి, పాలిచ్చే ఆడ మేకలకు, పెరుగుతున్న పిల్లలకు, బ్రీడింగ్ పోతులకు. ప్రతిరోజూ శుభ్రమైన నీళ్లు, ఉప్పు, ఖనిజ లవణ మిశ్రమం ఇస్తే ఆహారం పూర్తవుతుంది.

మేపే పద్ధతిని ఎంచుకోండి

పద్ధతి	ఎలా పనిచేస్తుంది	ఎవరికి సరిపోతుంది
బయట మేపడం	మేకలు రోజంతా గడ్డి, ఆకులు మేసి రాత్రికి తిరిగి వస్తాయి	మేపడానికి భూమి ఎక్కువ, చేతిలో డబ్బు తక్కువ ఉన్నవారు
బయట మేపడం + షెడ్‌లో మేత	కొన్ని గంటలు బయట మేపడం, దానితో పాటు షెడ్‌లో మేత, దాణా	చాలామంది చిన్న రైతులు
షెడ్‌లోనే మేపడం (స్టాల్ ఫీడింగ్)	మేకలు షెడ్‌లోనే ఉంటాయి; మేత అంతా కోసి వాటి దగ్గరికి తెస్తారు	మేపడానికి భూమి తక్కువ, సొంత నీటి వసతి ఉన్న మేత పొలం ఉన్నవారు

• కలిపి మేపే పద్ధతిలో మేకలు రోజుకు 3–5 గంటలు బయట మేస్తాయి (TNAU); కొంత ధాన్యంతో పాటు 6–8 గంటలు మేపమని ICAR-CIRG సూచిస్తుంది (ICAR-CIRG). కేవలం బయట మేపడం నుండి ఈ పద్ధతికి మారితే దిగుబడి 40–100% పెరగవచ్చని ICAR-CIRG చెబుతుంది (ICAR-CIRG).
• షెడ్‌లోనే మేపే పద్ధతిలో, నీటి వసతి ఉన్న ఒక ఎకరం మేత పొలం సుమారు 25 మేకలకు సరిపోతుందని NABARD లెక్క (NABARD).
• బయట మేపుతుంటే, మందను ఒక చోటు నుండి మరో చోటుకు మారుస్తూ మేపండి (మార్చి మార్చి మేపడం). దాంతో గడ్డి తిరిగి పెరగడానికి సమయం దొరుకుతుంది; నట్టలను అదుపు చేయడానికి కూడా ఇది సహాయపడుతుందని TNAU చెబుతుంది (TNAU).

మేకలు ఏమి తింటాయి

మేకలు మామూలు గడ్డి కంటే ఆకులను, పప్పుజాతి మేతను ఎక్కువగా ఇష్టపడతాయి; రకరకాల మేత వాటికి ఇష్టం (TNAU). మూడు రకాల మేతను ప్లాన్ చేసుకోండి:

• పచ్చి మేత: సజ్జ–నేపియర్ హైబ్రిడ్ (CO-4 మొదలైనవి), గినియా గడ్డి వంటి గడ్డి రకాలు; హెడ్జ్ లూసర్న్ (వెలిమసాల్), అలసంద (బొబ్బర్లు), లూసర్న్, స్టైలో వంటి పప్పుజాతి మేత; అవిశ, సుబాబుల్, గ్లిరిసిడియా వంటి చెట్ల ఆకులు, వేప, దిరిసెన, నల్ల తుమ్మ వంటి స్థానిక చెట్లు (TNAU, TNAU).
• ఎండు మేత: వేరుశనగ కట్టె, ఎండిన కంది, మినుము, పెసర మొక్కలు వంటి పప్పుజాతి కట్టె, ఎండిన చెట్ల ఆకులు (TNAU). గోధుమ గడ్డి కంటే పప్పుజాతి కట్టెనే వాడమని ICAR-CIRG సలహా ఇస్తుంది (ICAR-CIRG).
• దాణా: నలగ్గొట్టిన ధాన్యం, తవుడు, నూనె చెక్క — వీటితో పాటు ఖనిజ లవణ మిశ్రమం, ఉప్పు (తర్వాతి విభాగం చూడండి).

గడ్డిని, పప్పుజాతి మేతను కలిపి — దాదాపు సగం సగం — ఇవ్వండి (NABARD). మేతను ముక్కలుగా కోసి, రోజుకు కొన్నిసార్లు కొద్దికొద్దిగా రాక్‌లలో పెట్టండి — కాళ్ల కింద తొక్కిన లేదా తడిసిన మేతను మేకలు వృథా చేస్తాయి (TNAU).

దాణా, ఖనిజ లవణ మిశ్రమం, ఉప్పు

చూడి చివరి దశలో ఉన్న ఆడ మేకలకు, 3 నుండి 9 నెలల వయసులో పెరుగుతున్న పిల్లలకు, పాలు ఇవ్వడం మొదలైన మొదటి 60–90 రోజుల్లో ఉన్న ఆడ మేకలకు, దాటించే కాలంలో పోతులకు దాణా తప్పనిసరి అని ICAR-CIRG చెబుతుంది. బయట మేత సరిగా లేనప్పుడు పెద్ద మేకలకు రోజుకు సుమారు 150–250 గ్రాములు ఇవ్వండి; చూడి, పాలిచ్చే, పెరుగుతున్న మేకలకు అదనంగా 150–250 గ్రాములు కావాలి (ICAR-CIRG).

NABARD ఇచ్చిన ఒక ఉదాహరణ దాణా మిశ్రమం, బరువు ప్రకారం (NABARD):

పదార్థం	100 భాగాల్లో
సజ్జలు (లేదా మొక్కజొన్న)	40
నూనె తీసిన వేరుశనగ చెక్క	25
బియ్యపు తవుడు	20
దాల్ చున్నీ (విరిగిన పప్పులు, పొట్టు)	13
ఖనిజ లవణ మిశ్రమం	1.5
ఉప్పు	0.5

• కలిపే ముందు ధాన్యాన్ని నలగ్గొట్టండి లేదా మర పట్టించండి (ICAR-CIRG).
• ఏ మిశ్రమం వాడినా, అందులో సుమారు 1.5–2% ఖనిజ లవణ మిశ్రమం, 0.5–1% ఉప్పు ఉండేలా చూడండి (NABARD, ICAR-CIRG).
• మేకలకు అందే చోట ఒక రాతి ఉప్పు ముద్దను వేలాడదీయండి, లేదా ఉప్పు దిమ్మె (సాల్ట్ లిక్) పెట్టండి (TNAU).
• పశువుల కోసమే తయారుచేసిన ఖనిజ లవణ మిశ్రమాన్ని, మీకు నమ్మకమైన దుకాణంలో కొనండి.

దశను బట్టి మేత

ఈ పరిమాణాలు TNAU–TANUVAS మేత మార్గదర్శి నుండి తీసుకున్నవి (TNAU):

మేక	మేత	రోజుకు దాణా
చూడి కాని ఆడ మేక	మంచి మేపు ఉంటే చాలు	అవసరం లేదు; మేపు సరిగా లేకపోతే 150–200 గ్రాములు
చూడి మొదటి 4 నెలల్లో ఆడ మేక	4–5 గంటలు మేపు + సుమారు 5 కిలోల పచ్చి మేత	మేపు సరిగా లేకపోతేనే
చూడి చివరి నెలలో ఆడ మేక	4–5 గంటలు మంచి మేపు + సుమారు 7 కిలోల పచ్చి మేత	250–350 గ్రాములు
పాలిచ్చే ఆడ మేక	6–8 గంటలు మేపు + 10 కిలోల పచ్చి మేత లేదా 800 గ్రాముల పప్పుజాతి ఎండు గడ్డి	లేదా అదనపు మేతకు బదులు 400 గ్రాములు
3–12 నెలల చిన్న మేక	సుమారు 8 గంటలు మేపు; ఎండాకాలంలో, వర్షం రోజుల్లో రాత్రి ఎండు మేత	100–200 గ్రాములు
బ్రీడింగ్ పోతు	ఆడ మేకలతో కలిసి మేస్తుంది	విడిగా మేపితే సుమారు 500 గ్రాములు

• చూడి వచ్చిన సుమారు 100వ రోజు నుండి ఆడ మేకను విడిగా ఉంచి, మెరుగైన మేత పెట్టండి (ICAR-CIRG).
• దాటించే కాలంలో పోతులు బరువు తగ్గకుండా వాటికి అదనంగా 200–300 గ్రాముల ధాన్యం ఇవ్వండి (ICAR-CIRG).
• ఈనే సమయంలో: ధాన్యం తగ్గించండి, మంచి ఎండు మేత కావలసినంత, శుభ్రమైన నీళ్లు పుష్కలంగా ఇవ్వండి. ఈనిన రోజు తేలికగా మేత పెట్టండి, ఈనిన తర్వాత గోరువెచ్చని నీళ్లు ఇవ్వండి, ఆ తర్వాత మేతను నెమ్మదిగా పెంచండి (TNAU).
• దాటించే ముందు అదనపు మేత పెడితే ఆడ మేకలు చూడి కట్టడానికి సహాయపడుతుంది — చూడండి: ఫ్లషింగ్ (దాటించే ముందు అదనపు మేత).

పిల్లలకు మేత

• పుట్టిన మొదటి అరగంటలోనే పిల్లలకు జున్ను పాలు (మొదటి పాలు) అందాలి (TNAU). మరిన్ని వివరాలు: మేక పిల్లల సంరక్షణ: జున్ను పాలు, మేత, పాలు మాన్పించడం.
• మొదటి 2–3 రోజులు పిల్లలను తల్లితోనే ఉంచండి; ఆ తర్వాత పాలు మాన్పించే వరకు రోజుకు 2–3 సార్లు తల్లి పాలు తాగనివ్వండి (TNAU).
• సుమారు 2 వారాల వయసు నుండి కొరకడానికి లేత పచ్చి ఆకులు పెట్టండి. సుమారు 1 నెల నుండి పిల్లల స్టార్టర్ దాణా (క్రీప్ ఫీడ్) ఇవ్వండి: రోజుకు 50–100 గ్రాములతో మొదలుపెట్టి, 3 నెలలకు సుమారు 200–250 గ్రాములకు పెంచండి (TNAU).
• మొదటి 2–3 నెలలు పిల్లలను మేతకు బయటకు పంపకుండా షెడ్‌లోనే ఉంచండి; అక్కడే లేత చెట్ల ఆకులు, నలగ్గొట్టిన ధాన్యం పెట్టండి (ICAR-CIRG).
• సుమారు 3 నెలలకు పాలు మాన్పించండి (ICAR-CIRG).

నీళ్లు

• చిన్న పిల్లల ముందు ఎప్పుడూ శుభ్రమైన నీళ్లు ఉంచండి; పెద్ద మేకలకు రోజుకు కనీసం 2–3 సార్లు నీళ్లు ఇవ్వండి (ICAR-CIRG).
• పాలిచ్చే ఆడ మేకలు, ఎండు మేత తినే మేకలు, ఎండ ఎక్కువగా ఉన్న రోజుల్లో అన్ని మేకలు ఎక్కువ నీళ్లు తాగుతాయి — తొట్టిని నిండుగా, నీడలో ఉంచండి.
• తొట్టిని ప్రతిరోజూ కడగండి.

మీ మేత మీరే పెంచుకోండి

వర్షాకాలం నెలలకే కాకుండా, సంవత్సరమంతా పచ్చి మేత ఉండేలా ప్లాన్ చేసుకోండి (ICAR-CIRG). ఈ సమయాలు TNAU నుండి తీసుకున్నవి (TNAU):

• సజ్జ–నేపియర్ హైబ్రిడ్: ఒకసారి నాటితే ఏళ్ల తరబడి పెరిగే గడ్డి; నాటిన 75–80 రోజులకు మొదటి కోత, ఆ తర్వాత ప్రతి 45 రోజులకు. 3 వరుసల గడ్డికి 1 వరుస హెడ్జ్ లూసర్న్ నాటి, రెండింటినీ కలిపి కోయండి.
• హెడ్జ్ లూసర్న్ (వెలిమసాల్): 90 రోజులకు నేల నుండి 50 సెం.మీ. ఎత్తులో మొదటి కోత, ఆ తర్వాత ప్రతి 40 రోజులకు.
• అవిశ: అన్ని వైపులా 1 మీ. దూరంలో నాటండి; 8 నెలల తర్వాత మొదటి కోత, ఆ తర్వాత ప్రతి 60–80 రోజులకు.
• సుబాబుల్: కాండం సుమారు 3 సెం.మీ. మందం వచ్చాకే మొదటి కోత కోయండి; ఆ తర్వాత ప్రతి 40–80 రోజులకు 90–100 సెం.మీ. ఎత్తులో కోయండి.
• గ్లిరిసిడియా: కొమ్మ ముక్కలతో పెరుగుతుంది, ప్రతి కోత తర్వాత మళ్లీ చిగురిస్తుంది, మంచి సజీవ కంచెగా పనికొస్తుంది.
• మేత జొన్న: విత్తిన 60–65 రోజులకు, సుమారు 50% పూత దశలో కోయండి.

మేతను నెమ్మదిగా మార్చండి, విష మొక్కలకు దూరంగా ఉంచండి

• మేతను ఎప్పుడూ ఒక్కసారిగా మార్చకండి; కొన్ని రోజుల పాటు కొద్దికొద్దిగా మార్చండి. మేకలను ఇంటికి తెచ్చినప్పుడు, వచ్చిన వెంటనే అతిగా తినిపించకండి (ICAR-CIRG).
• వర్షాలు పడిన వెంటనే ఆకలితో ఉన్న మేకలను కొత్తగా ఏపుగా పెరిగిన గడ్డిలోకి వదలకండి. TNAU దీన్ని చిటుకు రోగానికి ముడిపెడుతుంది (TNAU); వర్షాలకు ముందే టీకా వేయించండి — ఇక్కడ చూపినట్టు: మేకల ఆరోగ్యం: టీకాల క్యాలెండర్, నట్టల నివారణ.
• సుబాబుల్‌ను ఎప్పుడూ ఒక్కటే మేతగా పెట్టకండి. మొత్తం మేతలో నాలుగో వంతు కంటే తక్కువగా ఉంచండి (KAU); ఒక ICAR అధ్యయనంలో, ఎక్కువగా సుబాబుల్ మీదే పెంచిన ఆడ మేకలకు థైరాయిడ్, చూడి సమస్యలు వచ్చాయి (ICAR పత్రిక).
• పూత రాని లేత జొన్నను, కరువు తర్వాత వడలిపోయిన జొన్న చిగుళ్లను ఎప్పుడూ మేతగా పెట్టకండి.
• లాంటానా విషపూరితం. ఆకలితో ఉన్న మేకలు, లేదా ఆ ప్రాంతానికి కొత్తగా వచ్చిన మేకలే దాన్ని తింటాయి — వేరే మేత సరిపడా ఉన్న చోట మేపండి, మేత భూమిలోని లాంటానాను తీసేయండి (పశువైద్య నివేదిక).
• బూజు పట్టిన, కుళ్లిన, మురికైన మేతను ఎప్పుడూ పెట్టకండి; మేకలు శుభ్రమైన, తాజా మేతనే తింటాయి (TNAU).

చాలామంది చేసే తప్పులు

• చూడి చివరి దశలో అదనపు మేత లేకుండా బయట మేపడం మాత్రమే — పిల్లలు బలహీనంగా పుడతాయి (TNAU).
• మేతను నేల మీద వేయడం.
• మేతను ఒక్కసారిగా మార్చడం, లేదా ఒకేసారి ఎక్కువ ధాన్యం పెట్టడం.
• ఉప్పు, ఖనిజ లవణ మిశ్రమం ఇవ్వకపోవడం.
• సుబాబుల్ ఒక్కటే వంటి ఒకే రకం ఆకులను మాత్రమే పెట్టడం.

తరచుగా అడిగే ప్రశ్నలు

ఒక మేకకు రోజుకు ఎంత దాణా కావాలి?

బయట మేత సరిగా లేనప్పుడు పెద్ద మేకకు సుమారు 150–250 గ్రాములు; చూడి, పాలిచ్చే, పెరుగుతున్న మేకలకు అదనంగా 150–250 గ్రాములు (ICAR-CIRG). మంచి మేపు ఉంటే, చూడి కాని ఆడ మేకకు దాణా అవసరం లేకపోవచ్చు.

బయట మేపడం ఒక్కటే సరిపోతుందా?

మేపు బాగుంటే, చూడి కాని పెద్ద ఆడ మేకలకు సరిపోతుంది. చూడి, పాలిచ్చే ఆడ మేకలకు, పెరుగుతున్న పిల్లలకు, బ్రీడింగ్ పోతులకు అదనపు మేత లేదా దాణా కావాలి.

మేకలకు ఏ చెట్ల ఆకులు పెట్టవచ్చు?

అవిశ, సుబాబుల్, గ్లిరిసిడియా ఆకుల్లో మాంసకృత్తులు (ప్రోటీన్) ఎక్కువ; మేకలు వేప, దిరిసెన, నల్ల తుమ్మ ఆకులు కూడా తింటాయి. కలిపి పెట్టండి, సుబాబుల్‌ను మొత్తం మేతలో నాలుగో వంతు కంటే తక్కువగా ఉంచండి.

మేకలు ఎన్నిసార్లు నీళ్లు తాగాలి?

పిల్లలకు ఎప్పుడూ శుభ్రమైన నీళ్లు అందుబాటులో ఉండాలి; పెద్ద మేకలకు రోజుకు కనీసం 2–3 సార్లు — ఎండాకాలంలో ఇంకా ఎక్కువసార్లు.

మేత జొన్న మేకలకు సురక్షితమేనా?

సుమారు 50% పూత దశలో కోస్తే సురక్షితమే. లేత జొన్నను గానీ, కరువుకు వడలిన జొన్నను గానీ ఎప్పుడూ పెట్టకండి.

తరువాత

టీకాలు, నట్టల నివారణ క్యాలెండర్‌తో మీ మందను కాపాడుకోండి: మేకల ఆరోగ్యం: టీకాల క్యాలెండర్, నట్టల నివారణ. దాటించే ముందు, చూడి కాలంలో మేత గురించి ఇది చదవండి: మేకల సంతానోత్పత్తి: ఎద లక్షణాలు, దాటించడం, ఈనడం. మీ సొంత మేత సరిపోకపోతే, దగ్గర్లోని రైతుల దగ్గర పచ్చి లేదా ఎండు మేత కొనండి. మంద మొదలుపెట్టడానికి లేదా పెంచుకోవడానికి అమ్మకానికి ఉన్న మేకలను చూడండి.