మేకల సంతానోత్పత్తి: ఎద లక్షణాలు, దాటించడం, ఈనడం

ఆడ మేకకు వయసు వస్తే చాలదు — తగినంత పెద్దదయ్యాకే దాటించండి; దానితో సంబంధం లేని ఆరోగ్యకరమైన పోతును వాడండి; సుమారు 5 నెలల తర్వాత ఈనడానికి సిద్ధంగా ఉండండి. సరిగ్గా దాటిస్తే ఎక్కువ పిల్లలు బతికి పుడతాయి, ఈనేటప్పుడు సమస్యలు తక్కువగా ఉంటాయి.

మొదటిసారి దాటించే వయసు, బరువు

ఆడ మేకలు 7–12 నెలల్లో ఎదకు వచ్చే వయసుకు చేరుకుంటాయి (TNAU), కానీ వయసు కంటే బరువే ముఖ్యం. ఆ జాతి పెద్ద మేక బరువులో సుమారు 70% చేరుకున్నప్పుడే ఆడ మేకను దాటించండి; మరీ చిన్న వయసులో దాటించిన మేకలు బలహీనమైన పిల్లలను ఇస్తాయి, వాటిలో ఎక్కువ చనిపోతాయి (ICAR-CIRG).

జాతి పరిమాణం	మొదటిసారి దాటించే వయసు	మొదటిసారి దాటించేటప్పుడు బరువు
చిన్న జాతులు	7–9 నెలలు	8–9 కిలోలు
మధ్యస్థ జాతులు	10–12 నెలలు	16–18 కిలోలు
పెద్ద జాతులు	12–16 నెలలు	20 కిలోల కంటే ఎక్కువ

ఈ అంకెలు ICAR-CIRG నుండి తీసుకున్నవి (ICAR-CIRG). TNAU ప్రకారం చాలా ఆడ మేకలకు ఇది 8–12 నెలలు, సుమారు 15–18 కిలోలు (TNAU). మీ జాతి పెద్ద మేక ఎంత బరువు ఉంటుందో తెలుసుకోవడానికి చూడండి: మేక జాతిని ఎలా ఎంచుకోవాలి: దక్షిణాది జాతుల పోలిక.

పోతులు. పోతును 10–12 నెలల వయసు నుండి దాటించడానికి వాడండి (TNAU); చిన్న జాతులకు 12 నెలలు, మధ్యస్థ జాతులకు 14–16 నెలలు, పెద్ద జాతులకు 16–18 నెలలు అని ICAR-CIRG సూచిస్తుంది (ICAR-CIRG). తన పిల్లలను బాగా పెంచిన తల్లికి పుట్టిన, బలంగా, చురుకుగా ఉండే, తిన్నని కాళ్లు, బాగా ఎదిగిన రెండు వృషణాలు ఉన్న పోతును ఎంచుకోండి; కవలగా పుట్టిన పోతు మంచి ఎంపిక (ICAR-CIRG).

ఎద లక్షణాలు, ఎప్పుడు దాటించాలి

చూడితో లేని ఆడ మేక సుమారు ప్రతి 3 వారాలకు (18–21 రోజులకు) ఒకసారి ఎదకు వస్తుంది; ప్రతి ఎద అర రోజు నుండి 2 రోజుల వరకు (14–48 గంటలు) ఉంటుంది (TNAU). ఉదయం, సాయంత్రం ఈ లక్షణాల కోసం గమనించండి (TNAU, TNAU):

• తోకను ఊపుతుంది — పోతు దగ్గరగా ఉన్నప్పుడు ఇంకా ఎక్కువగా;
• తరచుగా అరుస్తుంది, నిలకడగా ఉండదు, తక్కువగా తింటుంది;
• యోని భాగం వాచి, ఎర్రగా ఉంటుంది; కొద్దిగా తేటగా ఉండే జిగట స్రావం కనిపిస్తుంది;
• పోతు కోసం వెతుకుతుంది, పోతు ఎక్కినప్పుడు కదలకుండా నిలబడుతుంది;
• ఇతర మేకల మీదకు ఎక్కుతుంది, లేదా అవి తన మీదకు ఎక్కనిస్తుంది.

ఎప్పుడు దాటించాలి. ఉదయం ఎద కనిపిస్తే అదే రోజు సాయంత్రం దాటించండి; సాయంత్రం కనిపిస్తే మరుసటి రోజు ఉదయం దాటించండి (ICAR-CIRG). 8–12 గంటల తేడాతో రెండుసార్లు దాటిస్తే చూడి కట్టే అవకాశం పెరుగుతుంది (TNAU). 2 ఎద చక్రాల పాటు మళ్లీ ఎదకు రాని ఆడ మేక చూడితో ఉండే అవకాశం ఎక్కువ — దాన్ని చూడి మేకల గుంపులోకి మార్చండి (TNAU).

ఒక పోతుకు ఎన్ని ఆడ మేకలు

• సుమారు 20 ఆడ మేకలకు ఒక పెద్ద పోతు ఉండేలా ప్లాన్ చేయండి (ICAR-CIRG, TNAU).
• బలమైన పోతు 25–35 ఆడ మేకలకు సరిపోతుంది, కానీ మీ మందలో ఒకటి కంటే ఎక్కువ వంశాలు ఉండేలా, మొదట్లో ఒక్కో పోతుకు 10–15 ఆడ మేకలు ఉంచాలని ICAR-CIRG సూచిస్తుంది (ICAR-CIRG).
• అదనంగా ఒక పోతును ఉంచుకోండి: ఏదైనా పోతు పనికిరాకపోతే ఇబ్బంది లేకుండా, 100 ఆడ మేకలకు ICAR-CIRG ఫారం ప్లాన్లలో 7 పోతులు ఉంటాయి (ICAR-CIRG).
• పోతును రోజంతా ఆడ మేకలతో తిరగనివ్వకండి. అది బాగా విశ్రాంతి తీసుకుని, బాగా తినేలా, రాత్రి వాటితో కలిపి, పగలు విడిగా ఉంచండి; ఒక్కో ఆడ మేకను పోతు దగ్గరికి తీసుకెళ్తుంటే, రోజుకు 3 కంటే ఎక్కువ ఆడ మేకలను దాటనివ్వకండి (TNAU).
• దాటించే కాలంలో పోతుకు అదనంగా ధాన్యం ఇవ్వండి — చూడండి: దశను బట్టి మేత.

రక్తసంబంధం ఉన్న మేకలను దాటించకండి

దగ్గరి రక్తసంబంధం ఉన్నవాటి మధ్య దాటించడాన్ని ఇన్‌బ్రీడింగ్ అంటారు: తండ్రి పోతుతో దాని ఆడ పిల్ల, తల్లి మేకతో దాని మగ పిల్ల, ఒకే తల్లికి పుట్టిన మగ, ఆడ పిల్లలు. కాలక్రమేణా ఇది మందను బలహీనం చేస్తుంది.

• ప్రతి 2 సంవత్సరాలకు మీ పోతును మార్చండి, లేదా వేరే మంద పోతుతో మార్చుకోండి (TNAU) — మహా అయితే 2–3 సంవత్సరాల తర్వాత (ICAR-CIRG). దీనివల్ల అది తనకే పుట్టిన ఆడ పిల్లలతో దాటదు.
• కొత్త పోతును మీ ఆడ మేకలతో సంబంధం లేని వేరే మంద నుండి తీసుకురండి (ICAR-CIRG).
• మీ సొంత మందలో పుట్టిన మగ పిల్లను దాని తల్లితో గానీ, తోబుట్టువులతో గానీ దాటించడానికి ఉంచకండి; అదనపు మగ పిల్లలను అమ్మేయండి.
• ఏ పోతు ఏ ఆడ మేకను, ఎప్పుడు దాటిందో రాసి పెట్టుకోండి (ICAR-CIRG). చూడండి: ఆరోగ్య రికార్డులు.

దాటించే ముందు బాగా మేపండి

దాటించే ముందు కొన్ని వారాల పాటు అదనపు మేత పెట్టడాన్ని ఫ్లషింగ్ అంటారు; దీనివల్ల ఎక్కువ ఆడ మేకలు ఎదకు వస్తాయి, ఎక్కువ కవల పిల్లలు పుడతాయి (TNAU).

• దాటించడానికి 3–4 వారాల ముందు మొదలుపెట్టండి: ప్రతి ఆడ మేకకు రోజుకు సుమారు 250 గ్రాముల దాణా లేదా 500 గ్రాముల పప్పుజాతి ఎండు గడ్డి ఇవ్వండి. దీనివల్ల ఈతల రేటు 10–20% పెరగవచ్చని TNAU చెబుతుంది (TNAU).
• దాటించే కాలంలో రోజుకు 100–200 గ్రాముల ధాన్యాన్ని ఖనిజ లవణ మిశ్రమంతో కలిపి ఇవ్వమని ICAR-CIRG సూచిస్తుంది (ICAR-CIRG).
• సన్నగా ఉన్న ఆడ మేకలకు ఫ్లషింగ్ ఎక్కువగా ఉపయోగపడుతుంది. ఆడ మేకలను గానీ పోతులను గానీ లావెక్కనివ్వకండి — లావుగా ఉన్న మేకల్లో సంతానోత్పత్తి సరిగా ఉండదు (TNAU).

చూడి కాలం: ఎంత కాలం, ఎలా చూసుకోవాలి

మేక చూడి కాలం 145–156 రోజులు — సుమారు 5 నెలలు (TNAU). దాటించిన తేదీని రాసుకుని, పిల్లలు ఎప్పుడు పుడతాయో తెలుసుకోవడానికి 5 నెలలు ముందుకు లెక్కపెట్టండి.

• చూడి మేకలు ఒకదాన్నొకటి కుమ్ముకోకుండా, 15–20 కంటే ఎక్కువ లేని వాటి సొంత గుంపులో ఉంచండి (TNAU).
• వాటిని మెల్లగా, వీలైనంత తక్కువగా పట్టుకోండి (TNAU); కానీ ప్రతిరోజూ మేయనివ్వండి, నడవనివ్వండి, వర్షం, చలి నుండి కాపాడండి (TNAU).
• చూడి మేకను ఎప్పుడూ ఆకలితో ఉంచకండి: చూడి మొదట్లో 2 రోజులు మేత లేకపోయినా చూడి పోవచ్చు (TNAU).
• సుమారు 100వ రోజు నుండి దాన్ని విడిగా ఉంచి, మెరుగైన మేత పెట్టండి (ICAR-CIRG); చూడండి: దశను బట్టి మేత.
• ఇటీవల ఈసుకుపోయిన మేకలకు దాన్ని దూరంగా ఉంచండి (TNAU).
• మీరు దాని పాలు పితుకుతుంటే, ఈనడానికి 6–8 వారాల ముందు పాలు పితకడం ఆపేయండి (TNAU).
• చూడి చివరి దశలో దాన్ని తరలించకండి (ICAR-CIRG); ఏ టీకా వేయించే ముందైనా పశువైద్యుడిని అడగండి — జాతీయ పీపీఆర్ టీకా కార్యక్రమంలో చూడితో లేని మేకలకు మాత్రమే టీకాలు వేస్తారు (ICAR-NIVEDI).

ఈనే అరను సిద్ధం చేయండి

• ఈనే తేదీకి 4–6 రోజుల ముందు ఆడ మేకను శుభ్రమైన ఈనే అరలోకి మార్చండి (TNAU).
• అర సుమారు 1.5 మీ. × 1.2 మీ. ఉండాలి; పొడిగా, చలిగాలి తగలకుండా, మేత తొట్టి, నీళ్ల బకెట్‌తో ఉండాలి (TNAU). మరిన్ని వివరాలు: మేకల షెడ్ నిర్మాణం: స్థలం, నేల, పైకప్పు.
• వరి గడ్డి లేదా ఎండు గడ్డి వంటి మెత్తని, శుభ్రమైన, పొడి పరుపు పరచండి (TNAU).
• పొదుగు, తోక శుభ్రంగా ఉండేలా వాటి చుట్టూ వెంట్రుకలు కత్తిరించండి (TNAU).
• పిల్లలను తుడవడానికి శుభ్రమైన గుడ్డలు సిద్ధంగా ఉంచండి; పశువైద్యుడి నంబర్‌ను, 1962 నంబర్‌ను మీ ఫోన్‌లో సేవ్ చేసుకోండి.

ఈనే సమయం దగ్గర పడిందని చెప్పే లక్షణాలు

దాటించిన సుమారు 145 రోజుల నుండి ఆడ మేకను దగ్గరగా గమనించండి. ఈనే సమయం దగ్గర పడిందని చెప్పే లక్షణాలు (TNAU):

• పొదుగు నిండుతుంది, చనుమొనలు బిగుతుగా, మెరుస్తూ కనిపిస్తాయి;
• తోకకు రెండు వైపులా ఉన్న భాగం లోపలికి దిగిపోతుంది;
• యోని నుండి చిక్కని జిగట స్రావం వేలాడుతుంది;
• నిలకడగా ఉండదు, ఒంటరిగా పక్కకు వెళ్లిపోతుంది, కాలితో నేలను గీకుతుంది, పడుకుంటూ లేస్తూ ఉంటుంది, వెనక్కి తిరిగి తన పొట్టను చూసుకుంటుంది, మెల్లగా అరుస్తుంది.

ఈనే నొప్పులు మొదలైనప్పుడు అది ముక్కుతుంది, నీటి సంచి (ఉమ్మనీటి సంచి) బయటకు కనిపించవచ్చు. సాధారణంగా పిల్ల ముందు కాళ్లు ముందుగా, వాటి మీద ముక్కు ఆనించి బయటకు వస్తుంది, లేదా వెనుక కాళ్లు ముందుగా వస్తుంది — రెండూ మామూలే (TNAU). కొంచెం దూరం నుండి నిశ్శబ్దంగా గమనించండి, తల్లి పిల్లలను నాకనివ్వండి; సుమారు 30 నిమిషాల్లో పిల్లలు పాలు తాగాలి (TNAU). అప్పుడే పుట్టిన పిల్లల సంరక్షణ కోసం చూడండి: మేక పిల్లల సంరక్షణ: జున్ను పాలు, మేత, పాలు మాన్పించడం.

పశువైద్యుడిని ఎప్పుడు పిలవాలి

ఇలా జరిగితే వెంటనే మీ పశువైద్యుడిని లేదా 1962 నంబర్‌ను పిలవండి (TNAU, TNAU):

• ఆడ మేక సుమారు 1 గంట పాటు గట్టిగా ముక్కుతున్నా పిల్ల బయటకు కనిపించకపోతే;
• నీటి సంచి పగిలిన తర్వాత సుమారు 2 గంటల్లో పిల్ల రాకపోతే;
• తల మాత్రమే, ఒక కాలు మాత్రమే, లేదా తోక మాత్రమే బయటకు కనిపిస్తే;
• స్రావం ఎరుపు-గోధుమ రంగులోకి మారితే లేదా దుర్వాసన వస్తే;
• ఈనడానికి ముందు అది మేత తినడం మానేసి, లేవడానికి ఇష్టపడకపోతే (TNAU);
• సుమారు 24 గంటల్లో మాయ పడకపోతే;
• పిల్ల బలహీనంగా ఉండి, పుట్టిన సుమారు 1 గంటలో నిలబడలేకపోతే.

బలహీనంగా ఉన్న చిన్న వయసు ఆడ మేకలకు, పెద్ద పోతుతో దాటించిన చిన్న ఆడ మేకలకు ఎక్కువసార్లు సహాయం అవసరమవుతుంది (TNAU). పిల్లను బయటకు లాగకండి, ఆడ మేక లోపలికి చేయి పెట్టకండి — పశువైద్యుడి కోసం ఆగండి.

చాలామంది చేసే తప్పులు

• మరీ చిన్న వయసులో లేదా మరీ చిన్నగా ఉన్న ఆడ మేకలను దాటించడం.
• ఒకే పోతును ఏళ్ల తరబడి వాడటం — దాంతో అది తనకే పుట్టిన ఆడ పిల్లలతో దాటుతుంది.
• పోతును రోజంతా ఆడ మేకలతో తిరగనివ్వడం — దాంతో అది బలహీనపడుతుంది.
• దాటించిన తేదీలు రాసుకోకపోవడం — దాంతో ఈనడం ఊహించని సమయంలో వస్తుంది.
• చూడి చివరి నెలలో సరిగా మేపకపోవడం.

తరచుగా అడిగే ప్రశ్నలు

ఆడ మేకను మొదటిసారి ఏ వయసులో దాటించవచ్చు?

ఆ జాతి పెద్ద మేక బరువులో సుమారు 70% చేరుకున్నప్పుడు — సాధారణంగా 8–12 నెలల వయసులో, సుమారు 15–18 కిలోల బరువులో.

ఒక పోతు ఎన్ని ఆడ మేకలకు సరిపోతుంది?

ఒక్కో పెద్ద పోతుకు సుమారు 20 ఆడ మేకలు ఉండేలా ప్లాన్ చేయండి. బలమైన పోతు 25–35 ఆడ మేకలకు సరిపోతుంది, కానీ అదనంగా ఒక పోతును ఉంచుకోండి.

మేక చూడి కాలం ఎంత?

సుమారు 5 నెలలు: దాటించిన రోజు నుండి 145–156 రోజులు.

మేక ఎంత తరచుగా ఈనగలదు?

రెండు సంవత్సరాల్లో మూడు ఈతలు ఉత్తమమని TNAU చెబుతుంది; NABARD మోడల్ ఫారం రెండు ఈతల మధ్య సుమారు 8 నెలల తేడాను లెక్కలోకి తీసుకుంటుంది (NABARD).

పోతును ఎంత తరచుగా మార్చాలి?

ప్రతి 2 సంవత్సరాలకు, మహా అయితే 2–3 సంవత్సరాల తర్వాత — అది తనకే పుట్టిన ఆడ పిల్లలతో దాటకుండా.

తరువాత

అప్పుడే పుట్టే పిల్లల కోసం సిద్ధం కావడానికి ఇది చదవండి: మేక పిల్లల సంరక్షణ: జున్ను పాలు, మేత, పాలు మాన్పించడం; చూడి, పాలిచ్చే ఆడ మేకల మేత ప్లాన్ కోసం: మేకల మేత: పచ్చి మేత, దాణా మిశ్రమం, నీళ్లు. టీకాలను సమయానికి వేయించడానికి చూడండి: మేకల ఆరోగ్యం: టీకాల క్యాలెండర్, నట్టల నివారణ. సంబంధం లేని కొత్త పోతు కావాలా? మీ దగ్గర్లో అమ్మకానికి ఉన్న మేకలను చూడండి; డబ్బు చెల్లించే ముందు దాని ఆరోగ్యాన్ని సరిచూసుకోండి (మేకలను సురక్షితంగా కొనడం ఎలా: ఆరోగ్యం, వయసు, మోసాలు).