మంచి షెడ్ మీ మేకలను పొడిగా, చల్లగా, రాత్రిపూట సురక్షితంగా ఉంచుతుంది; ఎక్కువ పిల్లలు బతకడానికి సహాయపడుతుంది. ఖరీదైన కట్టడం అవసరం లేదు: ఎత్తైన చోట, ఒక్కో మేకకు సరిపడా స్థలం, ధారాళంగా గాలి, పొడి నేల ఉన్న సాధారణ షెడ్ చాలు. ICAR-CIRG, TANUVAS, TNAU, NABARD సిఫార్సు చేసే స్థలం, కొలతలు, సామగ్రి వివరాలు ఈ అధ్యాయంలో ఉన్నాయి.
సరైన చోటు ఎంచుకోండి
- వర్షపు నీరు ఎప్పుడూ నిలవని, నీరు త్వరగా పారిపోయే ఎత్తైన భూమిలో కట్టండి. బురదగా, తడిగా ఉండే నేలపై మేకలు సరిగా ఉండలేవు (TNAU).
- ICAR-CIRG, TNAU, NABARD సలహా ఇచ్చినట్టు, షెడ్ పొడవు తూర్పు నుండి పడమరకు ఉండేలా కట్టండి (ICAR-CIRG). అప్పుడు పొడవాటి వైపులు ఉత్తరం, దక్షిణం వైపు ఉంటాయి, లోపలికి ఎండ తక్కువగా పడుతుంది.
- నీరు, రోడ్డు, మీ ఇంటికి దగ్గరగా కట్టండి — రాత్రిపూట మేకలను గమనించుకోవచ్చు.
- షెడ్ చుట్టూ నీడనిచ్చే చెట్లు, పొదలు లేదా మేత చెట్లు నాటండి. అవి వేడిని తగ్గిస్తాయి, అదనపు మేత కూడా ఇస్తాయి (TNAU).
ఒక్కో మేకకు నేల స్థలం
ప్రతి మేకకు షెడ్ లోపల పైకప్పు కింద కనీసం ఇంత స్థలం ఇవ్వండి (చ.మీ. = చదరపు మీటర్లు, చ.అ. = చదరపు అడుగులు). మీ మేకలు రోజంతా లోపలే ఉంటే, పైకప్పు ఉన్న స్థలానికి దాదాపు రెట్టింపు పైకప్పు లేని ఆవరణ కూడా కలపండి (ICAR-CIRG). పగలు బయట మేసి, రాత్రి షెడ్‌లో పడుకోవడానికి మాత్రమే వస్తే, పైకప్పు ఉన్న స్థలం సరిపోతుంది (ICAR-CIRG).
| మేక | పైకప్పు కింద స్థలం | పైకప్పు లేని ఆవరణ |
|---|---|---|
| 3 నెలల వరకు పిల్ల | 0.2–0.25 చ.మీ. (2–3 చ.అ.) | 0.4–0.5 చ.మీ. |
| 3–6 నెలల పిల్ల | 0.5–0.75 చ.మీ. (5–8 చ.అ.) | 1.0–1.5 చ.మీ. |
| 6–12 నెలల చిన్న మేక | 0.75–1.0 చ.మీ. (8–11 చ.అ.) | 1.5–2.0 చ.మీ. |
| పెద్ద ఆడ మేక | 1.5 చ.మీ. (16 చ.అ.) | 3.0 చ.మీ. |
| చూడి లేదా పాలిచ్చే ఆడ మేక, పోతు | 1.5–2.0 చ.మీ. (16–21 చ.అ.) | 3.0–4.0 చ.మీ. |
ఎత్తైన మంచె (సందులున్న చెక్కల నేల) షెడ్‌లో TANUVAS తక్కువ స్థలం వాడింది: ఒక్కో ఆడ మేకకు సుమారు 10 చ.అ., ఒక్కో పోతుకు 15 చ.అ., ఒక్కో పిల్లకు 4 చ.అ. (TANUVAS).
ఎత్తైన మంచె షెడ్డా, నేల మీది షెడ్డా?
| అంశం | మట్టి నేల షెడ్ | ఎత్తైన మంచె (సందులున్న నేల) షెడ్ |
|---|---|---|
| ఎక్కడ సరిపోతుంది | పొడి ప్రాంతాలు | భారీ వర్షాలు, తేమ ఎక్కువ, వరదలు వచ్చే ప్రాంతాలు |
| ఖర్చు | తక్కువ | మొదట్లో ఎక్కువ |
| శుభ్రం చేయడం | రోజూ ఊడ్చాలి, పై మట్టి మార్చాలి | పెంటికలు, మూత్రం సందుల గుండా కింద పడతాయి, పని తక్కువ |
మట్టి నేల. భారతదేశంలో మేకలకు సాధారణంగా గట్టి మట్టి నేలనే ICAR-CIRG సిఫార్సు చేస్తుంది (ICAR-CIRG). తక్కువ ఎత్తు పునాది గోడ కట్టి, నేలను ఆవరణ కంటే 15–30 సెం.మీ. ఎత్తు చేయండి (TNAU). ఏమీ పరచని సిమెంట్ నేల వద్దు: దానిపై నిలబడటం, పడుకోవడం మేకలకు కష్టమని NABARD హెచ్చరిస్తుంది (NABARD).
ఎత్తైన మంచె. తడిగా, తేమగా ఉండే ప్రాంతాలకు ICAR-CIRG, NABARD దీన్ని సూచిస్తాయి.
- ఎత్తు: నేల నుండి సుమారు 1 మీ. (3 అడుగులు) (TANUVAS).
- పలకలు: అంచులు గుండ్రంగా చేసిన, 7.5–10 సెం.మీ. వెడల్పు, 2.5–4 సెం.మీ. మందం ఉన్న చెక్క పలకలు; లేదా వెదురు, ప్లాస్టిక్ బద్దలు (TNAU, ICAR-CIRG).
- సందులు: పలకల మధ్య 1–1.5 సెం.మీ. — పెంటికలు కింద పడేంత వెడల్పుగా, చిన్న గిట్టలు ఇరుక్కుపోనంత సన్నగా (TNAU).
- మేకలు పైకి ఎక్కడానికి ఒక వాలు బల్ల లేదా చెక్క మెట్లు.
- కింద సిమెంట్ లేదా గట్టి నేల ఉంటే పెంటికలు, మూత్రం సులువుగా సేకరించవచ్చు (NABARD).
TANUVAS చేసిన ఒక ప్రయోగంలో, రైతులు ఎత్తైన మంచె షెడ్‌కు మారిన తర్వాత పిల్లల మరణాలు 7% నుండి 3%కి తగ్గాయి (TANUVAS).
ఎత్తు, గోడలు, పైకప్పు, గాలి
- వెడల్పు: గాలి అడ్డంగా ధారాళంగా వీచేలా 6 మీ. (20 అడుగులు) కంటే ఎక్కువ ఉండకూడదు (ICAR-CIRG). పొడవు ఎంతైనా ఉండవచ్చు; సుమారు ప్రతి 9 మీటర్లకు (30 అడుగులకు) ఒక అడ్డు విభజన పెట్టండి.
- ఎత్తు: రెండు వైపులా వాలు ఉండే పైకప్పుకు మధ్యలో సుమారు 3.5 మీ. (12 అడుగులు), పక్కల 2.5–2.7 మీ. (8–9 అడుగులు) (ICAR-CIRG).
- గోడలు: పొడవాటి వైపుల్లో సుమారు 1 మీ. (3–4 అడుగులు) ఎత్తు తక్కువ గోడలు, గాలి కోసం వాటి పైన ఇనుప జాలీ; పొట్టి వైపుల రెండు గోడలను పైకప్పు వరకు మూసేయండి (ICAR-CIRG).
- చూరు: వర్షపు జల్లు లోపలికి పడకుండా పైకప్పు రెండు వైపులా 0.75–1 మీ. (సుమారు 3 అడుగులు) బయటకు ఉండేలా చూడండి (TNAU).
- పైకప్పు: కొబ్బరి లేదా తాటి ఆకుల కప్పు చౌక, చల్లగా ఉంటుంది; పెంకులు, సిమెంట్ రేకులు, వేడిని అడ్డుకునే ఇనుప రేకులు ఎక్కువ కాలం మన్నుతాయి (TNAU, ICAR-CIRG).
- చిన్న షెడ్లు: ఇప్పటికే ఉన్న గోడకు ఆనించి వేసే ఒకవైపు వాలు పైకప్పు అన్నిటికంటే చౌక; 2 మేకలకు సుమారు 1.5 మీ. వెడల్పు, 3 మీ. పొడవు సరిపోతుంది (TNAU).
పిల్లలు, పోతులు, ఈనిన మేకల కోసం అరలు
- పిల్లలు: 3 నెలల లోపు పిల్లలను వాటి సొంత అరలో ఉంచండి; 6 నెలల వరకు ఉన్న చిన్న మేకలను పెద్ద మేకల షెడ్‌కు దూరంగా ఉంచండి (ICAR-CIRG). సుమారు 1.8 చ.మీ. అరలో 10 వరకు చిన్న పిల్లలను ఉంచవచ్చు (TNAU). వాటికి కింద పొడి పరుపు వేసి, ప్రతి 2–3 రోజులకు ఒకసారి మార్చండి (ICAR-CIRG).
- పోతు: ప్రతి పోతుకు మేత, నీళ్లతో సుమారు 2.5 మీ. × 2.0 మీ. సొంత అర ఇవ్వండి. దాటించే కాలంలో రెండు పోతులను ఎప్పుడూ కలిపి ఉంచకండి — అవి ఒకదాన్నొకటి కుమ్ముకుని గాయపరచుకుంటాయి (TNAU).
- ఈనే అర: ఒక ఆడ మేక, దాని పిల్లల కోసం, మేత తొట్టి, నీళ్ల బకెట్ ఉన్న, పొడిగా, చలిగాలి తగలని సుమారు 1.5 మీ. × 1.2 మీ. చిన్న అర (TNAU). చూడండి: మేకల సంతానోత్పత్తి: ఎద లక్షణాలు, దాటించడం, ఈనడం.
- జబ్బుపడిన, కొత్తగా కొన్న మేకలు: ఇతర షెడ్లకు దూరంగా సుమారు 3 మీ. × 2 మీ. వేరే అర (TNAU). విడిగా ఉంచే కాలంలో (క్వారంటైన్) కొత్త మేకలు ఇక్కడే ఉంటాయి.
మేత తొట్లు, నీటి తొట్లు
- తడిసిన, మురికైన, కాళ్ల కింద తొక్కిన మేతను మేకలు తినవు; అందుకే మేతను రాక్‌లలో (చట్రాలలో) పెట్టండి లేదా కట్టలుగా వేలాడదీయండి — ఎప్పుడూ నేల మీద వేయకండి (TNAU).
- ఎండు మేత రాక్‌లు: కడ్డీల మధ్య దూరం 5 సెం.మీ. కంటే ఎక్కువ ఉండకూడదు; రాలే ఆకులను పట్టుకోవడానికి సుమారు 15 సెం.మీ. కింద ఒక చెక్క పలక పెట్టండి (TNAU).
- తొట్లు: వాటిని నేల నుండి 45–60 సెం.మీ. ఎత్తులో అమర్చండి. ఒక్కో పెద్ద మేకకు 40–50 సెం.మీ., ఒక్కో పిల్లకు 30–35 సెం.మీ. తొట్టి పొడవు ఉండాలి (TNAU).
- దాణా, పచ్చి మేత, నీళ్లకు వేరువేరు తొట్లు ఉంచండి (TNAU). నీటి తొట్టిని ప్రతిరోజూ కడగండి.
షెడ్ శుభ్రం చేయడం
- పెంటికలను ప్రతిరోజూ తీసేయండి. ఒక పెద్ద మేక రోజుకు సుమారు 0.5–1 కిలో పెంటికలు వేస్తుంది; అది మీ పొలాలకు మంచి ఎరువు అవుతుంది (TNAU).
- మట్టి నేల: నేల పొడిగా ఉండటానికి ప్రతి 2–4 వారాలకు ఒకసారి సున్నం పొడి చల్లండి (ICAR-CIRG, TNAU). వర్షాకాలానికి ముందు, తర్వాత పై 10 సెం.మీ. (4 అంగుళాలు) మట్టిని మార్చండి (ICAR-CIRG).
- ఎత్తైన మంచె షెడ్: మంచె కింద పడిన పెంటికలను తరచుగా తీసేయండి.
- గోడలు, నేలలోని పగుళ్లు, రంధ్రాలను పూడ్చండి — పిడుదులు, గజ్జి పురుగులు వాటిలో గుడ్లు పెడతాయి (TNAU).
- సంవత్సరానికి ఒకసారి గోడలకు సున్నం వేయండి; షెడ్ చుట్టూ నీరు నిలవకుండా, పొదలు పెరగకుండా చూసుకోండి (TNAU).
వర్షం, ఎండ, వేటాడే జంతువుల నుండి రక్షణ
- వర్షం: ఎత్తైన చోటు, ఎత్తైన మంచె లేదా పునాది మీద నేల, పొడవాటి చూరు. మేకలకు తడవడం ఇష్టం ఉండదు (TNAU).
- ఎండ: ఆకుల కప్పు లేదా వేడిని అడ్డుకునే పైకప్పు, తెరిచి ఉన్న పక్కలు, నీడ చెట్లు. మేకలను తాడుతో కట్టి మేపుతుంటే, మధ్యాహ్నం వాటిని షెడ్‌లోకి తీసుకురండి (TNAU).
- చలి, గాలి: చలిగా ఉన్న లేదా వర్షం పడే రాత్రుళ్లు, గాలి వచ్చే వైపును గోనె సంచుల తెరలతో మూసేయండి — ముఖ్యంగా మొదటి 2 నెలల పిల్లల కోసం (TNAU).
- వేటాడే జంతువులు, దొంగలు: ఆవరణ చుట్టూ సుమారు 1.2 మీ. (4 అడుగులు) ఎత్తున గట్టి అల్లిక తీగ కంచె వేయండి — నేల దగ్గర చిన్న కన్నాల జాలీ ఉండాలి; రాత్రి షెడ్‌కు తాళం వేయండి (TNAU, TNAU). ముళ్ల తీగ వాడకండి — అది పొదుగులను, చనుమొనలను చీల్చేస్తుంది (TNAU).
తక్కువ ఖర్చుతో కట్టడానికి చిట్కాలు
- స్థానికంగా దొరికే సామగ్రి వాడండి: వెదురు, సరుగుడు కర్రలు, తాటి లేదా కొబ్బరి ఆకులు, నాటు పెంకులు (ICAR-CIRG).
- సాధారణ షెడ్‌తో మొదలుపెట్టండి. ఫారం బాగా నడవడం మొదలైన తర్వాత, 2–3 సంవత్సరాల తర్వాతే పెద్ద శాశ్వత షెడ్లు కట్టమని ICAR-CIRG సూచిస్తుంది (ICAR-CIRG).
- పుట్టబోయే పిల్లలకు కూడా చోటు ప్లాన్ చేయండి: 10 ఆడ మేకలు సంవత్సరానికి సుమారు 12 పిల్లలను ఇస్తాయని ICAR-CIRG ప్లాన్ లెక్క వేస్తుంది (ICAR-CIRG).
- ఖర్చులు, రుణాల కోసం చూడండి: మేకల పెంపకం ఖర్చులు, ఆదాయం: ఒక ఉదాహరణ లెక్క, మేకల పెంపకం సబ్సిడీ, రుణాలు, బీమా (2026).
చాలామంది చేసే తప్పులు
- వర్షపు నీరు నిలిచే పల్లపు చోట కట్టడం.
- నాలుగు వైపులా గోడలతో పూర్తిగా మూసేయడం — షెడ్ తేమగా, వేడిగా, దుర్వాసనతో ఉంటుంది.
- పరుపు ఏమీ వేయని సిమెంట్ నేల.
- పిల్లలను, పోతులను, జబ్బుపడిన మేకలను ప్రధాన మందతోనే ఉంచడం.
- మేతను నేల మీద వేయడం — అది కాళ్ల కింద పడి వృథా అవుతుంది.
తరచుగా అడిగే ప్రశ్నలు
ఒక మేకకు ఎంత స్థలం కావాలి?
ICAR-CIRG సిఫార్సు ప్రకారం, పెద్ద ఆడ మేకకు పైకప్పు కింద సుమారు 1.5 చ.మీ. (16 చ.అ.), పోతుకు లేదా చూడి మేకకు 1.5–2.0 చ.మీ. నేల కావాలి. పిల్లలకు తక్కువ సరిపోతుంది. ఎత్తైన మంచె షెడ్‌లో ఒక్కో ఆడ మేకకు సుమారు 10 చ.అ. సరిపోవచ్చు (TANUVAS).
నేల మీది షెడ్ కంటే ఎత్తైన మంచె షెడ్ మంచిదా?
వర్షాలు ఎక్కువ, తేమ ఎక్కువ, వరదలు వచ్చే ప్రాంతాల్లో అవును: నేల పొడిగా ఉంటుంది, పెంటికలు కింద పడిపోతాయి. పొడి ప్రాంతాల్లో, ఎత్తైన చోట బాగా చూసుకునే మట్టి నేల బాగా పనిచేస్తుంది, ఖర్చూ తక్కువ.
ఎండాకాలానికి ఏ పైకప్పు మంచిది?
ఆకుల కప్పు లేదా పెంకులు షెడ్‌ను చల్లగా ఉంచుతాయి. ఇనుప రేకులు వాడితే, వేడిని అడ్డుకునే రకాన్ని ఎంచుకోండి, పైకప్పుకు వెడల్పాటి చూరు ఉంచండి.
షెడ్‌ను ఎంత తరచుగా శుభ్రం చేయాలి?
పెంటికలను రోజూ తీసేయండి, మట్టి నేలపై ప్రతి 2–4 వారాలకు ఒకసారి సున్నం చల్లండి, వర్షాకాలానికి ముందు, తర్వాత పై మట్టిని మార్చండి, సంవత్సరానికి ఒకసారి గోడలకు సున్నం వేయండి.
తరువాత
షెడ్ సిద్ధమయ్యాక, మేత ప్లాన్ చేసుకోండి: మేకల మేత: పచ్చి మేత, దాణా మిశ్రమం, నీళ్లు. ఆ తర్వాత టీకాలు, నట్టల నివారణ క్యాలెండర్ తయారు చేసుకోండి: మేకల ఆరోగ్యం: టీకాల క్యాలెండర్, నట్టల నివారణ. కొనడానికి సిద్ధమైనప్పుడు, మీ దగ్గర్లో అమ్మకానికి ఉన్న మేకలను చూడండి — కానీ ముందు ఇది చదవండి: మేకలను సురక్షితంగా కొనడం ఎలా: ఆరోగ్యం, వయసు, మోసాలు.
కట్టుతరైలో మీ దగ్గర్లోని మేకలను కనుగొనండి
మీ ఊరికి దగ్గర్లోని రైతులు నేరుగా అమ్ముతున్న మేకలను ఫోటోలు, ఊరి పేరు, దూరంతో చూడండి. దళారులు లేరు. రైతుకు కాల్ చేయండి లేదా చాట్ చేయండి; డబ్బు ఇచ్చే ముందు మేకను నేరుగా చూసి దాని ఆరోగ్యాన్ని మీరే సరిచూసుకోండి.
ఏదైనా ప్రత్యేక జాతి కావాలా? కన్ని, కొడి, తలచేరి వంటి జాతి పేరును కట్టుతరై యాప్‌లో వెతకండి.
