దక్షిణ భారతదేశంలో గేదెలను (బర్రెలు) ప్రధానంగా పాల కోసం పెంచుతారు — ఆవు పాల కంటే గేదె పాలలో వెన్న ఎక్కువ; కొన్ని చోట్ల పొలం పనులకు కూడా వాడుతారు. ఇవి ఆవుల కంటే వేడికి ఎక్కువ ఇబ్బంది పడతాయి; కాబట్టి వాటికి ప్రతిరోజూ నీడ, మునగడానికి నీళ్లు లేదా స్నానం కావాలి. గేదెల ఉపయోగాలు, సంరక్షణ, జాతులు, కొనే ముందు ఏమి సరిచూడాలో ఈ పేజీ చెబుతుంది. పాడి ఫారం మొదలుపెట్టడానికి లేదా నడపడానికి పాడి పశువుల పెంపకం గైడ్ చదవండి.
గేదెలను దేని కోసం పెంచుతారు
- పాలు. ఈ పేజీల్లోని జాతుల పాలలో సగటున సుమారు 7–8% వెన్న ఉంటుంది (NBAGR డేటాబేస్); అందుకే వెన్న, నెయ్యి కోసం గేదె పాలనే ఇష్టపడతారని TNAU పేర్కొంటుంది (TNAU).
- పొలం పనులు. ముర్రా, జాఫరాబాది, పండర్‌పురి, తోడా గేదెల ఉపయోగాల్లో పనిని కూడా NBAGR చూపిస్తుంది (NBAGR డేటాబేస్). కేరళలోని కుట్టనాడ్‌లో ట్రాక్టర్లు వెళ్లలేని, నీళ్లు నిండిన వరి పొలాలను స్థానిక గేదెలు దున్నుతాయి (ICAR-CIRB).
- ఇంటి పాలు, ఎరువు. ఈరోడ్‌లోని బర్గూర్ కొండల్లో గేదెలను ఎరువు కోసం, పెరుగు, మజ్జిగగా ఇంట్లో వాడుకునే పాల కోసం పెంచుతారు (NBAGR డేటాబేస్).
- నెమ్మదిగా మొదలు. గేదె సాధారణంగా సుమారు 3.5–4 సంవత్సరాల వయసులో మొదటి దూడను ఇస్తుంది, ఆ తర్వాత సుమారు ప్రతి 14–16 నెలలకు ఒక దూడ (NBAGR డేటాబేస్); ఒక్కో చూడి సుమారు 310 రోజులు ఉంటుంది (ICAR-CIRB).
గేదెలను ఎలా పెంచుతారు
గేదెలకు నల్లని చర్మం, తక్కువ చెమట గ్రంథులు ఉంటాయి; కాబట్టి ఆవుల కంటే వేడి వీటిని ఎక్కువగా బాధపెడుతుంది. బాగా వేడెక్కిన గేదె తక్కువ తింటుంది, తక్కువగా పెరుగుతుంది, తక్కువ పాలు ఇస్తుంది (ICAR-CIRB).
- మునగడానికి నీళ్లు, లేదా స్నానం. 30–40 °C ఉష్ణోగ్రతలో రోజుకు కనీసం రెండుసార్లు వాటిని శుభ్రమైన నీటిలో మునగనివ్వండి, లేదా వాటి మీద నీళ్లు చల్లండి, జల్లుగా పోయండి (ICAR-CIRB). ఎండాకాలంలో ఇది అవి ఎదకు రావడానికి, చూడి కట్టడానికి కూడా సహాయపడుతుంది (ICAR-CIRB).
- నీడ, సాధారణ షెడ్. ఎదిగిన ఒక్కో గేదెకు పైకప్పు కింద సుమారు 30–40 చదరపు అడుగులు, బహిరంగ ఆవరణ 80–100 చదరపు అడుగులు, మేత తొట్టి 2.5 అడుగులు ఉండాలని ICAR-CIRB సూచిస్తుంది. ఆస్బెస్టాస్ లేదా తగరపు రేకుల కంటే గడ్డి కప్పు చల్లగా ఉంటుంది (ICAR-CIRB).
- రోజంతా నీళ్లు. గేదెలకు ఆవుల కంటే ఎక్కువ నీళ్లు కావాలి; కాబట్టి ఎప్పుడూ వాటి ముందు శుభ్రమైన, చల్లని నీళ్లు ఉంచండి (TNAU).
- ముందు మేత. పచ్చి మేత, ఎండు మేతనే ఆధారంగా పెట్టండి; గడ్డి, ఇతర ముతక మేతను గేదెలు ఆవుల కంటే బాగా జీర్ణం చేసుకుంటాయి. పెరుగుదల, చూడి, పాల కోసం మాత్రమే దాణా కలపండి; ఖనిజ లవణ మిశ్రమం ఎప్పుడూ ఇవ్వండి (TNAU). ఎండాకాలంలో రాత్రి చల్లని సమయంలో పచ్చి మేత పెట్టండి (ICAR-CIRB).
- ఎదను గమనించండి. గేదెలు తరచుగా ఎద లక్షణాలను చాలా స్వల్పంగా మాత్రమే చూపిస్తాయి; ఎండాకాలంలో చాలా గేదెలు అసలు చూపించవు (ICAR-CIRB). ఉదయం, సాయంత్రం వాటిని గమనించండి; ఎదకు వచ్చిన, కృత్రిమ గర్భధారణ చేయించిన, ఈనిన తేదీలను రాసి పెట్టుకోండి (TNAU).
దక్షిణ భారతదేశపు గేదెలు
భారతదేశ జాతుల రిజిస్టర్ అయిన ICAR-NBAGR 23 గేదె జాతులను నమోదు చేసింది. వాటిలో మూడు దక్షిణ భారతదేశానికి చెందినవి — రెండు తమిళనాడువి, ఒకటి కర్ణాటకది (NBAGR రిజిస్టర్):
గేదె
తోడా గేదె
అర్ధచంద్రాకారపు కొమ్ములు ఉండే, లేత పసుపు-గోధుమ నుండి బూడిద రంగు వరకు ఉండే కొండ గేదె; నీలగిరిలోని తోడా ప్రజలు దీన్ని మేపు మీద పెంచుతారు; NBAGR దీని ఉపయోగాల్లో పనిని చూపిస్తుంది; దీని పాలలో వెన్న చాలా ఎక్కువ.
గేదె
బర్గూర్ గేదె
ఈరోడ్ జిల్లాలోని బర్గూర్ కొండల చిన్న, గోధుమ లేదా గోధుమ కలిసిన నలుపు రంగు గేదె; పాలు, ఎరువు కోసం అడవి మేత మీద పెంచుతారు; స్థానికంగా దీన్ని కొండ గేదె అని పిలుస్తారు.
గేదె
ధార్వాడి గేదె
ఉత్తర కర్ణాటక (ధార్వాడ్, బెళగావి, బాగల్‌కోట్, గదగ్, విజయపుర, బీదర్)కు చెందిన నల్లని పాడి గేదె; పేరుపొందిన ధార్వాడ్ పేడా మిఠాయి దీని పాలతోనే తయారవుతుంది (ICAR-CIRB).
మీకు స్థానిక గేదెలు, ముర్రా సంకర గేదెలు, తమ ప్రాంతం పేరుతో పిలిచే స్థానిక రకాలు కూడా కనిపిస్తాయి — ఉదాహరణకు, స్థానిక గేదెలు, ముర్రాల నుండి వచ్చిన ఆంధ్రప్రదేశ్ గోదావరి గేదె (TNAU), కేరళలోని కుట్టనాడ్ గేదె (ICAR-CIRB). ఈ స్థానిక రకాలను NBAGR జాతులుగా నమోదు చేయలేదు.
ఇతర ప్రాంతాల గేదె జాతులు
నమోదైన ఈ జాతులు ఉత్తర, పశ్చిమ భారతదేశానికి చెందినవి (NBAGR రిజిస్టర్); ముఖ్యంగా ముర్రాను దేశమంతటా పెంచుతారు (TNAU):
గేదె
ముర్రా గేదె
పొట్టిగా, గట్టిగా చుట్టుకున్న కొమ్ములు ఉండే హర్యానా కారు నలుపు పాడి గేదె; స్థానిక గేదెలను మెరుగుపరచడానికి దేశమంతటా వాడుతారు.
దున్న 567 కిలోలు · గేదె 516 కిలోలు
గేదె
మెహసానా గేదె
ఉత్తర గుజరాత్‌కు చెందిన, ఎక్కువగా నల్లగా ఉండే పాడి గేదె; ముర్రా, సూర్తిల నుండి వచ్చిందని భావిస్తారు; నిలకడగా పాలు ఇస్తుంది, క్రమం తప్పకుండా ఈనుతుంది.
దున్న 565 కిలోలు · గేదె 484 కిలోలు
గేదె
సూర్తి గేదె
మధ్య, దక్షిణ గుజరాత్‌కు చెందిన, మధ్యస్థ పరిమాణంలో, గోధుమ నుండి వెండి బూడిద రంగు వరకు ఉండే పాడి గేదె; కొడవలి ఆకారపు కొమ్ములు, మెడ మీద రెండు తెల్లని పట్టీలు ఉంటాయి; బరువైన జాతుల కంటే తక్కువ తింటుంది.
దున్న 435 కిలోలు · గేదె 401 కిలోలు
గేదె
జాఫరాబాది గేదె
భారతదేశంలో అత్యంత బరువైన జాతి: గుజరాత్‌లోని సౌరాష్ట్ర, గిర్ అడవికి చెందిన నల్లని గేదె; బరువైన, కిందికి వాలిన కొమ్ములు; పాల కోసం, బరువైన పనుల కోసం పెంచుతారు.
దున్న 700 కిలోలు · గేదె 620 కిలోలు
గేదె
పండర్‌పురి గేదె
మహారాష్ట్రలోని షోలాపూర్, సాంగ్లీ, కొల్హాపూర్‌లకు చెందిన నల్లని పాడి గేదె; భుజాలు దాటి వెళ్లే చాలా పొడవాటి కొమ్ములు ఉంటాయి.
గేదెను కొనడం
- చేతితో పితకడం ఒకటి కంటే ఎక్కువసార్లు చూడండి. దాని సాధారణ సమయాల్లోనే పితకడం చూడండి; వరుసగా మూడు పూటల సగటును లెక్కించమని TNAU సలహా ఇస్తుంది. కొత్త మనిషి పితికినా ఒప్పుకుంటుందో లేదో సరిచూడండి. అంచనా వేయడానికి మంచి సమయం — మొదటి లేదా రెండో ఈతలో, ఈనిన సుమారు ఒక నెల తర్వాత (TNAU).
- పొదుగును సరిచూడండి. నాలుగు చనుమొనల నుండీ పాలు సులువుగా రావాలి; మొదటి ధారల్లో గడ్డలు, రక్తం, నీళ్లలా పలుచగా ఉండటం కనిపించకూడదు (TNAU). తరలించిన తర్వాత కొన్ని రోజులు పాలు తక్కువగా వస్తాయని గుర్తుంచుకోండి: ఒత్తిడిలో ఉన్నప్పుడు, కొత్త మనిషి పితికినప్పుడు గేదెలు పాలను ఆపుకుంటాయి (TNAU).
- పళ్లను బట్టి వయసు తెలుసుకోండి. గేదెలకు ఎనిమిది పెద్ద శాశ్వత ముందు పళ్లు ఆవుల కంటే ఆలస్యంగా వస్తాయి; పూర్తి వరుస సుమారు 5–6 సంవత్సరాలకే వస్తుంది. అరిగిపోయి, చదునుగా, మధ్యలో సందులు ఉన్న పళ్లు ఉంటే అది ముసలి పశువు (NDDB).
- చూడిని పశువైద్యుడితో నిర్ధారించుకోండి. చూడితో ఉందని అమ్ముతుంటే, కృత్రిమ గర్భధారణ తేదీ అడగండి; డబ్బు చెల్లించే ముందు పశువైద్యుడితో పరీక్ష చేయించండి.
- చెవి ట్యాగ్, ఆరోగ్య కార్డు సరిచూడండి. ప్రభుత్వ కార్యక్రమం కింద టీకాలు వేసిన పశువులకు భారత్ పశుధన్ పోర్టల్‌లో నమోదైన 12 అంకెల నంబర్‌తో చెవి ట్యాగ్ ఉంటుంది; యజమానికి ఆరోగ్య, టీకాల కార్డు ఇస్తారు (DAHD, PIB). ఆ కార్డు అడిగి, ట్యాగ్‌తో సరిపోల్చండి.
- నియమాల ప్రకారం తరలించండి. జంతువుల రవాణా నియమాలు (Transport of Animals Rules) గేదెలను పశువులుగానే పరిగణిస్తాయి: ప్రయాణానికి తగినదని పశువైద్యుడి సర్టిఫికెట్, ఎక్కించే ముందు మేత, నీళ్లు, జారని మ్యాట్, ఒక సరుకు వాహనంలో ఆరు కంటే ఎక్కువ కాకుండా, ఒక సహాయకుడు (AWBI). జబ్బుపడిన, బలహీనమైన, లేదా కుంటే గేదెను, గత 72 గంటల్లో ఈనిన గేదెను, దారిలో ఈనే అవకాశం ఉన్న గేదెను, అప్పుడే పుట్టిన దూడను ఎప్పుడూ తరలించకండి (AWBI). మీ రాష్ట్రంలో ఇంకా ఏ పత్రాలు కావాలో మీ పశువైద్యశాలలో అడగండి.
- అప్పగించేటప్పుడే చెల్లించండి. మీరు చూడని పశువుకు ఎప్పుడూ అడ్వాన్స్ పంపకండి; చూడండి సురక్షితంగా చెల్లించడం.
- ప్రకటనలోని జాతి పేరు అమ్మేవారు చెప్పే మాట మాత్రమే. కట్టుతరై దాన్ని సరిచూడదు; కాబట్టి జాతి పేజీలోని గుర్తులను మీరే సరిచూసుకోండి.
ఆరోగ్యం: నివారణ
ఆవులకు వచ్చే చాలా వ్యాధులు గేదెలకూ వస్తాయి; గొంతువాపు వ్యాధి (HS) గేదెలను ఇంకా తీవ్రంగా దెబ్బతీస్తుంది (ICAR-CIRB, TNAU). మీ పశువైద్యుడి సహాయంతో సమయానికి టీకాలు వేయించండి:
| వ్యాధి | మొదటి టీకా | ఆ తర్వాత |
|---|---|---|
| గాలికుంటు వ్యాధి (FMD) | 4–5 నెలల దూడలకు, 4 వారాల తర్వాత బూస్టర్ | ప్రతి 6 నెలలకు |
| గొంతువాపు వ్యాధి (HS) | 6 నెలల వయసులో | ప్రతి సంవత్సరం, వానలకు ముందు |
| జబ్బవాపు వ్యాధి (BQ) | 6 నెలల వయసులో | ప్రతి సంవత్సరం, వానలకు ముందు |
| బ్రూసెల్లోసిస్ | 4–8 నెలల పెయ్య దూడలకు | జీవితంలో ఒక్కసారి |
గాలికుంటు, బ్రూసెల్లోసిస్ సమయాలు జాతీయ కార్యక్రమం ప్రకారం ఉన్నాయి (DAHD); గొంతువాపు, జబ్బవాపు సమయాలు ICAR-CIRB టీకాల పట్టిక ప్రకారం ఉన్నాయి (ICAR-CIRB). మీ ప్రాంతాన్ని బట్టి మీ పశువైద్యుడు సమయాన్ని మార్చవచ్చు.
- దూడలను జాగ్రత్తగా చూసుకోండి. గేదెల పెంపకంలో అతి పెద్ద నష్టం దూడల మరణాల వల్లే (ICAR-CIRB). పుట్టిన సుమారు అర గంటలోపే దూడకు జున్ను పాలు తాగించండి; మీ పశువైద్యుడి సలహా ప్రకారం మొదటి వారాల నుండే దూడలకు నట్టల నివారణ చేయించండి (ICAR-CIRB). చిన్న దూడలను చెరువులు, గుంటల దగ్గరికి వెళ్లనివ్వకండి — అక్కడ వాటికి ఇన్‌ఫెక్షన్లు సోకవచ్చు, లేదా పెద్ద గేదె మీద దొర్లితే మునిగిపోవచ్చు (ICAR-CIRB).
- శుభ్రంగా పితకండి. శుభ్రమైన నేల మీద, శుభ్రమైన, పొడి చేతులతో పితకండి. పితికిన తర్వాత అర గంట వరకు చనుమొన రంధ్రం తెరిచే ఉంటుంది; కాబట్టి ఆ సమయంలో మేత పెట్టి గేదె నిలబడే ఉండేలా చూడండి (TNAU); ఇది పొదుగువాపు వ్యాధిని నివారించడానికి సహాయపడుతుంది.
- పాలు చేపడానికి ఇంజెక్షన్లు వద్దు. గేదెలు నెమ్మదిగా చేపుతాయి — సగటున సుమారు 2 నిమిషాల తర్వాత, కొన్నిసార్లు 10 నిమిషాల తర్వాత (TNAU). ముందు పొదుగును కడిగి మర్దన చేయండి, లేదా దూడను కొంచెం తాగనివ్వండి; పశువైద్యుడు లేకుండా పాలు చేపడానికి ఎలాంటి ఇంజెక్షన్ ఇవ్వకండి.
- వేడిలో వెంటనే స్పందించండి. ఎండ రోజున వేగంగా శ్వాస తీసుకుంటున్న లేదా మేత మానేసిన గేదెకు వెంటనే నీడ, నీళ్లు కావాలి (ICAR-CIRB).
- 1962కు ఫోన్ చేయండి — సేవ అందుబాటులో ఉన్న చోట, సంచార పశువైద్య వాహనం మీ ఇంటి వద్దకే వస్తుంది (PIB).
తరచుగా అడిగే ప్రశ్నలు
ఏ గేదె జాతి ఎక్కువ పాలు ఇస్తుంది?
ఈ పేజీల్లోని జాతుల్లో NBAGR రికార్డుల ప్రకారం అత్యధిక సగటులు ఉన్నవి: జాఫరాబాది (ఒక ఈతలో సుమారు 2,240 కిలోలు), మెహసానా (సుమారు 1,990 కిలోలు), పండర్‌పురి (సుమారు 1,790 కిలోలు), ముర్రా (సుమారు 1,750 కిలోలు) (NBAGR డేటాబేస్). ఒక్కో గేదెకూ చాలా తేడా ఉంటుంది, మేతే అన్నిటికంటే ముఖ్యం (TNAU); కాబట్టి మీరు మేత, నీళ్లు పెట్టగలిగిన, చల్లగా ఉంచగలిగిన జాతినే ఎంచుకోండి.
గేదె పాలు ఆవు పాల కంటే వేరుగా ఉంటాయా?
అవి చిక్కగా ఉంటాయి, వెన్న ఎక్కువ — ఈ పేజీల్లోని జాతుల్లో సగటున సుమారు 7–8% (NBAGR డేటాబేస్). అందుకే వెన్న, నెయ్యి కోసం (TNAU), ధార్వాడ్ పేడా వంటి మిఠాయిల కోసం (ICAR-CIRB) గేదె పాలనే ఇష్టపడతారు.
చెరువు లేకుండా గేదెలను పెంచవచ్చా?
పెంచవచ్చు — వేరే విధంగా చల్లబరిస్తే: వేడి వాతావరణంలో రోజుకు కనీసం రెండుసార్లు వాటి మీద నీళ్లు చల్లండి, జల్లుగా పోయండి లేదా స్నానం చేయించండి; వాటిని నీడలో ఉంచండి (ICAR-CIRB).
గేదెలకు రుణం గానీ బీమా గానీ ఉందా?
కిసాన్ క్రెడిట్ కార్డు గురించి మీ బ్యాంకులో, పశువుల బీమా గురించి మీ పశువైద్యశాలలో అడగండి. ఆవులు, గేదెలు పెంచేవారి కోసం రాసిన మా రుణాలు, బీమా గైడ్ ఈ పథకాలు ఎలా పని చేస్తాయో వివరిస్తుంది.
తరువాత
భారతదేశ 2013 జాతుల సర్వేలో అన్నిటికంటే చాలా ఎక్కువ సంఖ్యలో ఉన్న జాతి ముర్రాతో (NBAGR డేటాబేస్), లేదా తోడా వంటి మీ సొంత రాష్ట్ర జాతితో మొదలుపెట్టండి. ఆవులు, ఎద్దుల కోసం చూడండి: ఆవులు, ఎద్దులు: దేశీ జాతులు, సంకర జాతులు, కొనడం, సంరక్షణ. మీ దగ్గర్లో గేదెలను కనుగొనడానికి అమ్మకానికి ఉన్న గేదెలను చూడండి.
కట్టుతరైలో మీ దగ్గర్లోని గేదెలను కనుగొనండి
మీ ఊరికి దగ్గర్లోని రైతులు నేరుగా అమ్ముతున్న గేదెలను ఫోటోలు, ఊరి పేరు, దూరంతో చూడండి. దళారులు లేరు. రైతుకు కాల్ చేయండి లేదా చాట్ చేయండి; డబ్బు ఇచ్చే ముందు మీ కళ్ల ముందే చేతితో పాలు పితికించి చూసి, గేదెను మీరే సరిచూసుకోండి.
ఏదైనా ప్రత్యేక జాతి కావాలా? ముర్రా, తోడా, జాఫరాబాది వంటి జాతి పేరును కట్టుతరై యాప్‌లో వెతకండి.
